Lectoraat Leiderschap in het Onderwijs

Over de lector

Dr. Inge Andersen is lector Leiderschap in het Onderwijs. Zij is eveneens academic director van de master Educational Leadership van Penta Nova. In 1996 promoveerde ze aan de Universiteit Leiden op een onderzoek naar autonomie en samenwerking van leraren. In de jaren daarna werkte ze als onderzoeker, opleider en adviseur bij diverse organisaties. Zij was in 2012 (samen met de vorige lector Meta Krüger) nauw betrokken bij de ontwikkeling van de beroepsstandaarden voor schoolleiders PO en VO en opnieuw bij de ontwikkeling van de in 2020 uitgebrachte beroepsstandaard VO.

Over de associate lector

Dr. Lisette Uiterwijk is als associate lector verbonden aan het lectoraat en is tevens opleidingscoördinator van de master Educational Leadership. Daarnaast is zij senior onderwijsadviseur bij het Marnix Onderwijscentrum en kennismakelaar bij de NRO Kennisrotonde, het online loket voor beantwoording van vragen uit het onderwijs naar kennis uit onderzoek. In 2017 promoveerde zij op het onderwerp Onderzoeksmatig leiden en leren in het basisonderwijs.

Lectoraatsgroep

Het lectoraat wil een centrum zijn voor schoolleiders waar door middel van (praktijk)onderzoek kennis wordt gecreëerd en verspreid en waar deling van kennis en ervaringen plaatsvindt. Speciale aandacht gaat daarbij uit naar waardegericht leiderschap. Het onderzoek naar waardegericht leiderschap wordt verricht vanuit een kenniskring, in samenwerking met scholen. De kenniskring is in september 2018 gestart. De onderzoekers in de kenniskring zijn afkomstig uit de verschillende hogescholen van Penta Nova en uit het primair en voortgezet onderwijs.

De kenniskring bestaat uit tien leden. Naast de lector en associate lector zijn dit zes representanten van de Penta Nova hogescholen (Marnix Academie, Christelijke Hogeschool Ede, Hogeschool Driestar, Hogeschool Inholland, Hogeschool Leiden, Hogeschool VIAA ), een bestuurder en een schoolleider. Onlangs is hogeschool De Kempel aangesloten bij Penta Nova. Dit betekent dat er binnenkort een lid aan de lectoraatsgroep zal worden toegevoegd. Daarmee komt de totale groep uit elf leden te bestaan.

Onderzoeksthema

Het onderzoek richt zich op de rol van waarden in het leiderschap. Het begrip waarden wordt daarbij breed geïnterpreteerd. Waarden hebben betrekking op betekenisgeving, op ideeën over wat goed en slecht is en hoe je daar als onderwijsprofessional of onderwijsorganisatie vorm aan kunt geven. Naast interne en externe onderzoeksdata zijn waarden een belangrijke bron om richting te geven aan besluitvorming en acties.

Bij het omgaan met hedendaagse praktijkvraagstukken en dilemma’s spelen waarden een belangrijke rol. Voorbeelden van dergelijke praktijkvragen zijn: hoe draag ik als schoolleider bij aan verbinding in een context van diversiteit, hoe ga ik om met botsende waarden van leerlingen, ouders en leraren, hoe breng ik balans tussen het belang van de organisatie en het belang van het individu, hoe gaan we om met conflicterende waarden in samenwerkingsprocessen?

Waardegerichte leiders stellen ‘het waartoe’ (de bedoeling) van het onderwijs centraal en bevorderen waardegerichte interacties tussen betrokkenen om tot gezamenlijke betekenisgeving en congruentie tussen waarden en handelen te komen. Om in alle diversiteit tot verbinding te komen is het bewust opzoeken van verschillende perspectieven, wederkerigheid en kritische tegenspraak van groot belang. Van de schoolleider vraagt dit balanceren tussen 'vooruit' denken (richting geven, organiseren, creëren) en 'stilstaan' (gezamenlijke betekenisgeving, waardegerichte interacties). Uit vooronderzoek van het lectoraat blijkt echter dat het vinden van die balans en het vormgeven aan waardegerichte interacties niet eenvoudig is. Het verbinden van waarden aan de dagelijkse praktijk staat de komende jaren dan ook centraal in het onderzoek.

Voor meer informatie zie Penta Nova.

Samenwerking 

Het lectoraat Leiderschap in het Onderwijs valt geheel onder Penta Nova, Academie voor Schoolleiders. Penta Nova is een samenwerkingsverband van zeven hogescholen die elkaar vinden in een waardegerichte benadering. Het dagelijks bestuur van Penta Nova bestaat uit twee leden van de betrokken hogescholen. Het CvB van de Marnix Academie maakt daar deel van uit. De lector en associate lector zijn qua aanstelling ondergebracht bij de Marnix Academie bij het ontbreken van een rechtspersoon voor Penta Nova.

Het lectoraat voert onderzoek uit in samenwerking met scholen uit het PO, VO, MBO en HBO. Vanaf de start van het lectoraat is een ‘buitenkring’ ingesteld.  De buitenkring bestaat uit schoolleiders en bestuurders uit PO, VO en MBO, onderwijsadviseurs, beleidsmakers en collega-onderzoekers. De buitenkring fungeert als klankbord, denkt mee en geeft feedback aan de kenniskringleden. Met het oog op de kwaliteitszorg van het onderzoek bestaan ook nauwe samenwerkingsrelaties met het Marnix Innovatie Centrum.

Het lectoraat participeert verder in extern gefinancierd onderzoek, bijvoorbeeld in samenwerking met collega-lectoren van hogeschool Fontys, Windesheim Almere, hogeschool Leiden en hogeschool van Amsterdam. Andere samenwerkingspartners zijn de schoolleidersregisters PO en VO, het NIVOZ , adviesbureau Expertis en Het Greijdanus in Zwolle.

Onderwijs

Penta Nova is een samenwerkingsverband tussen zeven hogescholen. Namens deze hogescholen is het lectoraat Leiderschap in het Onderwijs opgericht. Het is een gezamenlijk lectoraat dat is gekoppeld aan de masteropleiding Educational Leadership (MEL) en tevens verbonden is aan de schoolleidersopleidingen Basisbekwaam en Vakbekwaam. Middenmanagement en herregistratietrajecten.

Voor meer informatie over de opleidingen zie Penta Nova.

Impact

Het Lectoraat Leiderschap in onderwijs heeft in de eerste anderhalf jaar vooral ingezet op de ontwikkeling van een inhoudelijk kader voor waardegericht leiderschap en op het verkennen van de huidige praktijk op dit gebied. Dit heeft geresulteerd in een conceptueel kader dat de basis vormt voor en wordt aangescherpt door diverse onderzoeksprojecten, aansluitend bij actuele thema's in scholen. De inzichten die samen met scholen worden opgedaan worden beschreven in artikelen en een boek en gedeeld in diverse workshops en seminars. Ook wordt actief geparticipeerd in de landelijke discours. In het derde nu lopende jaar is de vertaling naar de schoolleidersopleidingen van Penta Nova een belangrijk aandachtspunt, evenals het opzetten van ‘communities of practice’: groepen schoolleiders en bestuurders die samen ervaringen delen rondom het vormgeven aan waardegericht leiderschap en hun eigen praktijk onderzoeken.

Contact

Wil je meer weten over het lectoraat Leiderschap in het onderwijs? Neem dan contact op met Inge Andersen: i.andersen@hsmarnix.nl 

Publicatie- en productenoverzicht

Hoogenkamp, H. (2021). Omgaan met heftige gebeurtenissen. Het belang van een goede dialoog. Basisschoolmanagement 2021 (1), pp 24-26.

Uiterwijk, L., & Hoogenkamp, H. (2020). Een handleiding voor waardegericht leiderschap. Ideeën van schoolleiders. Basisschoolmanagement 2020 (1), pp. 24-25.

Uiterwijk-Luijk, L., Krüger, M., Zijlstra, B., & Volman, M. (2019). Teachers’ role in stimulating students’ inquiry habit of mind in primary schools. Teaching and Teacher Education, 86https://doi.org/10.1016/j.tate.2019.102894

Uiterwijk-Luijk, L., Krüger, M., & Volman, M. (2019). Promoting inquiry-based working: exploring the interplay between school board, school leaders and teachers. Educational Management Administration & Leadership, 47(3): 475-497. https://doi.org/10.1177/1741143217739357

Hoogenkamp, H., Uiterwijk, L., & Andersen, I. (2019). Waardegericht leiderschap: hoezo? Een verkennend onderzoek naar beelden van schoolleiders bij waardegericht leiderschap. SchoolManagement Totaal, (6): 14-18.

Uiterwijk, L, & Punt, R. (2019). Een onderzoekende houding in de lerarenopleiding. Wat zegt literatuuronderzoek over de onderzoekende houding van studenten in de lerarenopleiding? Van twaalf tot achttien, (11): 40-41.

Uiterwijk-Luijk, L. (2019). Het bevorderen van onderzoeksvaardigheden in het mbo. Profiel, 28(2): 20-21.

Aa, R. van der, Beekhoven, S., Gijsel, M. Teurlings, C. & Uiterwijk, L. (2019). Benutting van antwoorden van de kennisrotonde. Een eerste inventarisatie. Den Haag: NRO.

Uiterwijk, L. (2018). Een onderzoekende cultuur in de basisschool. Basisschoolmanagement, (5): 30-33.

Uiterwijk, L. (2018). Goedkoop wc-papier is lekkerder! Over de onderzoekende houding van leerlingen in het primair onderwijs. In: M. Krüger (red.), Onderzoeksmatig leidinggeven. Handreikingen voor schoolleiders en bestuurders. Den Haag / Leuven: Acco.

Uiterwijk, L. (2018). Bestuurders, waar zijn jullie uitspraken op gebaseerd? Leidinggeven aan data vanuit het bestuur in het primair onderwijs. In: M. Krüger (red.), Onderzoeksmatig leidinggeven. Handreikingen voor schoolleiders en bestuurders. Den Haag / Leuven: Acco.

Andersen, I., Hulsbos, F., & Snoek, M. (2018). Leiderschap van leraren. SchoolManagement, 2018 (5), pp. 28-34.

Andersen, I. (2019). Waardegericht Leiderschap. Schoolmanagement, oktober 2019, pp 22-24.

Andersen, I. (2020). Leiderschap in crisistijd. Schoolmanagement, april 2020, pp 6-9.

Hoogenkamp, H. & Uiterwijk, L. (2020). Een handleiding voor Waardegericht Leiderschap? Basisschoolmanagement, januari 2020, pp 24-25.

Hoogenkamp H. (2021). Omgaan met Heftige gebeurtenissen. Het belang van een goede dialoog. Basisschoolmanagement (1), februari 2021, pp 24-26.

Uiterwijk-Luijk, L. (2020). Schoolleiders over hun aanpak van de coronacrisis. Basisschoolmanagement, april 2020, pp 4-7.

Andersen I. (Red.) (in druk). Leidinggeven aan waarde(n)vol werk. Waardengericht werken in scholen. Huizen: Pica.

Wessum, van L., Ros, A. & Andersen, I. (2020). Herziening beroepsprofiel Schoolleider VO. Verantwoordingsrapportage. Utrecht: Schoolleidersregister VO.

Aa, R. van der, Beekhoven, S., Gijsel, M. Teurlings, C. & Uiterwijk, L. (2019). Benutting van antwoorden van de kennisrotonde. Een eerste inventarisatie. Den Haag: NRO.

Schoolleidersregister PO (2019). Inge Andersen over ethisch leiderschap. Nieuwsbrief SRPO november 2019. https://www.sterkstaaltjeschoolleiderschap.nl/.../interview-met-inge-andersen

Verus (2019). Waardegericht leiderschap. Welke waarden spelen een sleutelrol in jouw organisatie. Interview in nieuwsbrief Verus , 17 januari 2019. https://www.verus.nl/actueel/nieuws/waardegericht-leiderschap-welke-waarden-spelen-een-sleutelrol-in-jouw-organisatie