Onderzoek » Onderzoeksprojecten » Versterking samenwerking » Opbrengstgericht werken

Waarom dit thema?

Onder Opbrengstgericht werken (OGW) verstaat de Inspectie ‘het systematisch en doelgericht werken aan het maximaliseren van prestaties’. (www.onderwijsinspectie.nl).
Scholen die opbrengstgericht werken benutten beschikbare data voor het verbeteren van hun onderwijs. Concreet betekent dit dat scholen gegevens verzamelen en gericht gebruiken om leerlingenresultaten te verbeteren (www.schoolaanzet.nl ).

De Inspectie (2011)  geeft aan dat een gerichtheid op de opbrengsten van de leerlingen de resultaten van het onderwijs ten goede komt. Daarbij gaat het niet alleen om de scores op de reken- en taaltoetsen maar ook om de sociale competenties van de leerlingen (Inspectie van het onderwijs, 2012)

Leerresultaten verbeteren als scholen daadwerkelijk opbrengstgericht gaan werken. Doelen stellen, zicht hebben op leerresultaten en planmatig en resultaatgericht werken zijn essentieel voor het bereiken van zo hoog mogelijke opbrengsten voor alle leerlingen. Als een school systematisch en doelgericht werkt aan het maximaliseren van de prestaties van haar leerlingen, is zij actief bezig met opbrengstgericht werken.

Pabo in Utrecht

Maar hoe doe je dat nou? 
In dit deelproject werken de Marnix Academie en drie besturen uit het partnerschap samen, namelijk: SCOPE scholengroep Alphen aan den Rijn, VPCO de Oorsprong Doorn en De Stroming Werkendam.

De volgende vraagstelling staat centraal: Welk leerkrachtgedrag (kennis, houding, vaardigheden) is succesvol bij het verhogen van de opbrengsten van de leerlingen?
Waarbij het gaat om opbrengsten op het gebied van cognitieve prestaties én sociaal emotionele vaardigheden.

Tot nu toe ontdekt

Opbrengstgericht werken is nog niet zo eenvoudig. 
Dat blijkt ook uit het verslag van de inspectie 2012/2013:

Bij het opbrengstgericht werken is geen verbetering zichtbaar. De inspectie constateert dat scholen de afgelopen jaren wel hun best hebben gedaan om opbrengstgerichter te werken. Vaak hebben ze zich ingespannen om de gegevens van het leerlingvolgsysteem op school- en groepsniveau beter te analyseren. Te vaak echter blijft het bij die analyse en worden er geen concrete conclusies getrokken voor het handelen van de leraren in de les.

Uit onderzoek (Ledoux et al, 2009;  Inspectie van het onderwijs, 2011) blijkt dat er in scholen veel gegevens worden gegenereerd, maar dat er weinig mee wordt gedaan: er wordt nauwelijks gedacht in doelen en standaarden, de analyse van gegevens schiet (vaak) tekort en leidt onvoldoende tot beleid en veranderingen in de instructie en onderwijspraktijk. Ook is het maar de vraag of in de complexe onderwijspraktijk altijd de juiste gegevens worden verzameld en met welk doel dit plaatsvindt. Ledoux et al (2009) geven aan dat de  focus moet liggen op verbeteringen van het onderwijs in de klas. Meten en analyseren alleen is niet voldoende. Deze verbeteringen zitten volgens Ledoux et al (2009) in; meer leertijd, betere instructie, meer en betere feedback aan leerlingen, hoge eisen stellen en aandacht voor leerstrategieën.

School aan Zet (2013) geeft aan dat leraren  niet sterk zijn in het gebruik van data. Dit komt omdat het duiden van data het werk was van de intern begeleider. Deze verantwoordelijkheid verschuift met opbrengstgericht werken richting de leraren

Bij opbrengstgericht werken lijkt een onderzoekende houding van de leerkracht cruciaal.
Krüger (2014) noemt de opvatting dat OGW een werkwijze is waarbij leraren gebruik gaan maken van gegevens ten aanzien van de leerresultaten van hun leerlingen beperkt. In deze beperkte opvatting wordt het werken met data vernauwd tot een instrumentele aanpak.  Krüger (2014) introduceert de term onderzoeksmatig werken in plaats van opbrengstgericht werken. Daarbij is opbrengstgericht werken slechts een van de kenmerken van een onderzoekende school.

Volgens Bakx (2010) draag de reflectieve en onderzoekende houding van leraren bij aan de verbetering van de kwaliteit van het handelen. Bakx (2010) noemt dit een uitgangspunt om opbrengstgericht te kunnen werken.

Succesvol leerkrachtgedrag
Op basis van literatuurstudie hebben we een lijst met succesvol leerkrachtgedrag bij opbrengstgericht werken met een onderzoekende houding opgesteld.
En…..we hebben zeven leerkrachten gevonden die dit succesvolle leerkrachtgedrag laten zien. Deze leerkrachten volgen we nu en we zijn bezig dit succesvolle leerkrachtgedrag in beeld te brengen.

Wat het project biedt

We maken ‘portretten’ van succesvolle leerkrachten. Daarbij zoomen we in op één aspect van succesvol leerkrachtgedrag bij opbrengstgericht werken met een onderzoekende houding.
Deze portretten komen beschikbaar voor het veld en de opleiding en kunnen gebruikt worden voor scholing, reflectie en discussie. Allemaal bedoeld om het opbrengstgerichte werken van de (aankomende) leerkracht te verbeteren.

Meer informatie

Voor de materialen en meer informatie ga je naar Sharepoint. Hier kom je door met je ico-inlognaam en -wachtwoord in te loggen op de Portal van de Marnix Academie. Vervolgens klik je linksboven op ‘Samenwerken’. Je bent nu in de digitale omgeving Sharepoint. Kies hier de map ‘Versterking samenwerking’. 

Voor meer informatie kun je contact opnemen met a.schaafsma@hsmarnix.nl